Dermatologija

Ožiljke ne možemo izbjeći, ali...

Danas su razvijene tehnike koje mogu umanjiti kozmetički neprihvatljive ožiljke, većina kojih se rutinski provodi u dermatološkim ambulantama

Ožiljci predstavljaju prirodni proces cijeljenja u cilju obnavljanja zaštitne funkcije kože. Posljedica su procesa cijeljenja nakon kirurških zahvata ili povreda te nakon cijeljenja rana uzrokovanih nekim bolestima (infekcije, autoimune bolesti), akni, kao i nakon opeklina ili smrzotina. Kemijski učinak kiselina ili lužina uzrokuje kemijske opekline, nekrozu kože pa tako i ožiljavanje. Do istovjetnih promjena može dovesti i radijacija visoke energije.
Ožiljak uvijek nastaje nakon oštećenja bazalne membrane koja odvaja epidermis (površinski sloj kože) i dermis (dublji dio kože). Cijeljenje bez ožiljka nastaje samo u slučajevima izoliranog oštećenja epidermisa, npr. kao što je u slučaju površinske abrazije.
Veličina ožiljka i njihova zamjetljivost na koži ovise o veličini rane, o duljini cijeljenja rane, o tome prati li prirodne nabore kože, a svakako i o reakciji kože na traumu. Nastanak ožiljka je specifičan proces, u kojem biokemijska i histološka zbivanja dovode do cijeljenja u najkraćem mogućem roku. Svakako da duljina cijeljenja rane može i varirati, što ovisi o brojnim okolnostima, koje prvenstveno obuhvaćaju način nastanka i tip rane, kao i postojeće poremećaje u cijeljenju rana.

Ponovimo kako rana cijeli

Rana cijeli u tri faze:
1 - eksudativna i apsorptivna faza koja obuhvaća upalnu reakciju u cilju obrane od infekcije i uklanjanja odumrlih stanica; 2 - proliferativna faza koja predstavlja formiranje granulacijskog tkiva i sintezu kolagena; 3 - faza epitelizacije uz potpuno prožimanje ožiljka kolagenom.
Bilo koja faza u procesu cijeljenja rane može biti poremećena utjecajem lokalnih (infekcije, hematom, edem, strana tijela, kronične iritacije) i općih čimbenika (dob, debljina, anemija, hormonski učinci, šećerna bolest, sistemske autoimune bolesti, lijekovi). Uklanjanje nepovoljnih čimbenika, ako je moguće, svakako doprinosi prevenciji razvoja kozmetički neprihvatljivog ožiljka.
Formiranje ožiljnog tkiva katkada može biti poremećeno iz nama nepoznatih razloga. U slučaju razvoja atrofičnih ožiljaka (vrlo tanke površine i često uvučenih), područje ožiljavanja je samo djelomično ispunjeno ožiljnim tkivom, a kožne strukture ispod epitelijalnog pokrova nisu cjelovite. Nasuprot atrofičnim ožiljcima, proces ožiljavanja može rezultirati hipertrofičnim ožiljcima i keloidima.
Općenite karakteristike, prema kojima se ožiljak razlikuje od okolne kože, mogu biti manje ili jače izražene. Ovisno o intenzitetu ovih karakteristika određuju se kozmetička i funkcionalna svojstva ožiljka i daljnji tretman.

Hipetrofični ožiljci i keloidi

 
Hipertrofični ožiljak

Keloid

Za razliku od atrofičnih ožiljaka, veći kozmetički problem uglavnom predstavljaju hipertrofični ožiljci i keloidi, koji su posljedica prekomjernog stvaranja vezivnog tkiva.
Hipertrofične ožiljke karakterizira prekomjerno stvaranje vezivnog tkiva iznad razine kože (sl. 1), ali samo u liniji reza, odnosno ožiljka, dok kod keloida prekomjerno stvaranje vezivnog tkiva nastaje izvan linije ožiljka i zahvaća okolno zdravo tkivo (sl. 2). Takvi ožiljci ne nastaju odmah nakon traume ili skidanja šava poslije operativnog zahvata, već se postupno razvijaju unutar 6 mjeseci do godine dana. Histološke i biokemijske studije potvrdile su razliku između zdrave kože, hipertrofičnih ožiljaka i keloida. Hipertrofični ožiljci su karakterizirani povišenim stvaranjem kolagena i proteoglikana, jer je ravnoteža između sinteze i razgradnje kolagena poremećena u korist njegove sinteze.
Predisponirajući čimbenici koji dovode do razvoja hipertrofičnih ožiljaka i keloida različiti su, a obuhvaćaju tip kože (češći kod tamnije kože), mlađu životnu dob (mlada koža ima sklonost prekomjernom cijeljenju rane), anatomsku lokalizaciju (prsa, rameni obruč i gornji dio leđa, dok u donjem dijelu leđa češće nastaju atrofični ožiljci), obiteljsku predispoziciju, utjecaj hormona (estrogeni, tiroksin), te ženski spol.