Žutica (ikterus) 2. dio

Bolesti i stanja / Medicinski leksikon

Žutica je simptom koji se manifestira žućkastim obojenjem kože i sluznica zbog prekomjerne količine cirkulirajućeg hemoglobina, i koje može ukazivati na brojne bolesti i stanja.

Virusni hepatitis

Obilježja: postoje oblici virusnog hepatitisa s blagom žuticom, ograničenom samo na oči, sve do slučajeva s vrlo intenzivnom i proširenom žuticom.
Uzrok: oštećenje jetrenih stanica (hepatocelularni ikterus).
Trajanje: od nekoliko dana do jedan do dva mjeseca.
Pridruženi simptomi: u početku više ili manje povišena temperatura; slabost, inapetencija (gadljivost na hranu, nedostatak volje za jelom, mučnina), primjetan umor, a zatim često mučnina, povraćanje, svijetla blijedožuta stolica i vrlo tamna mokraća.
Pretrage: pretrage krvi (transaminaze, alkalna fosfataza, gama-GT, bilirubinemija, proteinogram, traženje antigena i protutijela za virus hepatitisa, protrombinsko vrijeme); pretrage mokraće.

 

Toksični hepatitis

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta, ali općenito ne previše naglašena.
Uzrok: neke toksične tvari (i lijekovi) uzrokuju oštećenje jetrenih stanica i nastaje hepatocelularni ikterus, dok druge tvari uzrokuju senzibilizirajuću reakciju upalnog tipa s opstrukcijom žučnih putova.
Trajanje: obično nekoliko dana nakon prestanka uzimanja toksične tvari.
Pridruženi simptomi: svrbež kože; mučnina i inapetencija (gadljivost na hranu, nedostatak volje za jelom, mučnina); katkad bolovi u području jetre; svijetla stolica s često tamnom mokraćom.
Pretrage: pretrage krvi kao u slučaju virusnog hepatitisa.

Ciroza jetre; kronična hepatopatija

Obilježja: u uznapredovaloj fazi žutica je često diskretnog intenziteta.
Uzrok: difuzna lezija jetrenog tkiva s destrukcijom stanica i ožiljnim reakcijama praćenim opstrukcijom malih žučnih putova unutar jetre.
Trajanje: kronično.
Pridruženi simptomi: gubitak težine, inapetencija (gadljivost na hranu, nedostatak volje za jelom, mučnina), umor; sivkasto i blijedo lice; mučnina i katkad povraćanje; pojava krvarenja; ascites (izlijevanje tekućine u abdomen); edemi donjih udova; opstipacija koja se izmjenjuje s proljevom.
Pretrage: pretrage krvi kao u slučaju virusnog hepatitisa; ultrazvuk jetre; biopsija jetre; rendgenogram jednjaka, želuca i dvanaesnika.

 

Kalkuloza žučnih putova

Obilježja: kada žučni kamenac opstruira choledochus (glavni kanal za prolazak žuči u crijevo) žutica je vrlo intenzivna, žuto-smećkaste boje.
Uzrok: zatvaranje sekundarnog ili glavnog žučnog kanala kamencem.
Trajanje: maksimalno nekoliko dana unutar kojih kamenac uspijeva proći u crijevo ili se odstraniti kirurškim putem.
Pridruženi simptomi: silovita bol u području jetre (područje abdomena s desne strane odmah ispod rebara) sa širenjem straga i gore, prema ramenima; mučnina i povraćanje; svrbež kože; svijetla bjelkasta stolica; mokraća nešto tamnija.
Pretrage: hepatobilijarni ultrazvuk; pretrage krvi (totalni, konjugirani i nekonjugirani bilirubin, alkalna fosfataza, transaminaze, kolinesteraze); radiografija abdomena.

Kolecistitis (upala žučnog mjehura)

Obilježja: žutica opstruktivnog tipa različitog intenziteta.
Uzrok: opstrukcija, obično parcijalna, žučnih putova.
Trajanje: postoje akutni oblici koji traju nekoliko dana (10 - 15) i kronični ili recidivirajući oblici.
Pridruženi simptomi: u akutnim oblicima često visoka vrućica, s tresavicom; bolovi u području jetre; probavne smetnje s mučninom.
Pretrage: hepatobilijarni ultrazvuk; radiografija žučnog mjehura.

 

Tumor gušterače ili žučnih putova

Obilježja: vrlo intenzivna žutica zeleno-smećkastog obojenja.
Uzrok: potpuna opstrukcija žučnih putova.
Trajanje: ako se ne poduzme kirurški zahvat, obično nastupa smrt u nekoliko tjedana ili mjeseci.
Pridruženi simptomi: značajan gubitak težine i organsko propadanje; gotovo potpuna inapetencija (gadljivost na hranu, nedostatak volje za jelom, mučnina); mučnina i katkad bilijarno povraćanje; abdominalni bolovi; svrbež kože; bjelkasta boja stolice
Pretrage: radiografija probavne cijevi; hepatobilijarni ultrazvuk; CT abdomena; pretrage krvi (glukoza, krvna slika, bilirubin, alkalna fosfataza, kolinesteraza, transaminaze, gama-GT, sedimentacija eritrocita).

 

Jetrene metastaze

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta ovisno o broju i veličini metastaza.
Uzrok: više ili manje potpuna opstrukcija manjih ili glavnih žučnih putova.
Trajanje: obično nekoliko tjedana ili mjeseci.
Pridruženi simptomi: gubitak težine i organsko propadanje; svrbež kože; smetnje vezane uz primarni tumor i eventualne metastaze u drugim organima.
Pretrage: hepatobilijarni ultrazvuk; CT abdomena; pretrage krvi (krvna slika, bilirubinemija, alkalna fosfataza, kolinesteraze, transaminaze, gama-GT, sedimentacija eritrocita, glukoza u krvi).

Leptospiroza

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta žućkastog obojenja s tendencijom ka crvenkastom.
Uzrok: opstrukcija malih žučnih putova unutar jetre, također s lezijom jetrenih stanica.
Trajanje: od nekoliko dana do jedan do dva tjedna.
Pridruženi simptomi: čak i visoka temperatura; difuzni bolovi mišića i zglobova; uvećana jetra i slezena; pojava krvarenja (kožnih, krv iz nosa, itd.).
Pretrage: traženje leptospira u mokraći; serodijagnostika za leptospire.

Dekompenzacija srca (zastojna jetra, zastojna žutica)

Obilježja: općenito žutica manjeg intenziteta.
Uzrok: opstrukcija žučnih putova uzrokovana zastojem krvi u jetri zbog insuficijencije srca.
Trajanje: kronično, s razdobljima poboljšanja ili pogoršanja, ovisno o djelotvornosti terapije.
Pridruženi simptomi: povećana jetra; edemi donjih udova; cijanoza; otežano disanje; eventualno ostali znakovi dotične srčane bolesti.
Pretrage: kardiološki pregled; elektrokardiogram; ultrazvuk srca.

Jetreni apsces

Obilježja: žutilo kože umjerene jačine.
Uzrok: opstrukcija malih žučnih putova unutar jetre.
Trajanje: nekoliko tjedana.
Pridruženi simptomi: vrućica septičkog tipa; povraćanje; bol u području jetre, katkad s otežanim disanjem; povećana jetra.
Pretrage: hepatobilijarni ultrazvuk; CT abdomena; pretrage krvi (sedimentacija eritrocita, krvna slika, bilirubin, alkalna fosfataza, transaminaze, kolinesteraze,gama-GT).
 

 

Maligni limfogranulom ili Morbus Hodgkin (jetrene lokalizacije)

Obilježja: žutica blijedožutog obojenja, obično umjerene jačine, rijetko jako intenzivna.
Uzrok: opstrukcija žučnih putova unutar jetre (blaga žutica) ili, puno rjeđe, na mjestu gdje napuštaju jetru (intenzivna žutica).
Trajanje: varijabilno, ovisno o djelotvornosti terapije.
Pridruženi simptomi: lagano povišena temperatura; svrbež kože; povećana jetra, slezena i limfni čvorovi; anemija.
Pretrage: biopsija limfnih čvorova; CT; rendgenogram prsnog koša; pretrage krvi (sedimentacija eritrocita, krvna slika, željezo u krvi, bakar u krvi).
Datum objave članka: 1. 12. 2008.