Žutica (ikterus) 1. dio

Bolesti i stanja / Medicinski leksikon

Žutica je simptom koji se manifestira žućkastim obojenjem kože i sluznica zbog prekomjerne količine cirkulirajućeg hemoglobina, i koje može ukazivati na brojne bolesti i stanja.

Hemolitičke anemije

Obilježja: žutica različitog stupnja, katkad jedva primjetan uz napade intenzivne žutice.
Uzrok: masivna destrukcija (hemoliza) eritrocita (crvenih krvnih zrnaca).
Trajanje: postoje akutni oblici i kronični oblici s recidivirajućim epizodama žutice različita trajanja.
Pridruženi simptomi: bljedilo kože, opća slabost, astenija, u kroničnim oblicima povećanje slezene, u hemolitičkim krizama tresavica i vrućica, abdominalni i lumbalni bolovi, mokraća tamne boje sve do crnkaste.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, eritrocitna rezistencija, Coombsov test, konjugirani i nekonjugirani bilirubin, retikulociti, željezo u krvi), biopsija koštane srži (sternalna punkcija).
 

 

Žutica u trudnoći

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta, rijetko intenzivna.
Uzrok: opstrukcija malih žučnih intrahepatalnih (u jetri) puteva.
Trajanje: pojavljuje se u zadnjem trimestru trudnoće i ponavlja se u svakoj trudnoći; traje sve do 10 dana nakon poroda.
Pridruženi simptomi: intenzivan svrbež kože, katkad prijevremeni porod (međutim, bez ikakva oštećenja za dijete).
Pretrage: hepatobilijarni ultrazvuk, pretrage krvi (krvna slika, bilirubin, transaminaze, alkalna fosfataza, gama-GT, kolinesteraze, željezo u krvi).

Tuberkuloza

Obilježja: općenito kod tuberkuloze žutica je blagog intenziteta.
Uzrok: opstrukcija žučnih puteva jetrenim tuberkuloznim žarištem.
Trajanje: mnogo mjeseci.
Pridruženi simptomi: svrbež kože, perzistirajuća subfebrilna temperatura, anemija s bljedilom kože, propadanje organizma i gubitak težine, znojenje, suh i nadražajan kašalj.
Pretrage: rendgenogram prsnog koša, kožna reakcija na tuberkulin, biopsija jetre, CT abdomena.

Novorođenačka žutica

Obilježja: blaga žutica.
Uzrok: insuficijentna sposobnost jetre, još nerazvijene za razgradnju bilirubina.
Trajanje: obično se pojavljuje od trećeg do petog dana nakon rođenja.
Pridruženi simptomi: nijedan.
Pretrage: nijedna.

Teška hemolitička žutica novorođenčeta

Obilježja: vrlo intenzivna žutica.
Uzrok: inkompatibilnost krvne grupe između majke i djeteta, posebno kod Rh-negativne majke i Rh-pozitivnog djeteta.
Trajanje: pojavljuje se odmah pri rođenju u vrlo intenzivnom obliku.
Pridruženi simptomi: psihička obamrlost, neurološki deficiti.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, bilirubin, krvna grupa, Coombsov test).

Kongenitalna atrezija žučnih puteva

Obilježja: u početku žutica nije previše intenzivna, ali se progresivno pojačava.
Uzrok: kongenitalni totalni ili parcijalni nedostatak žučnih puteva.
Trajanje: manifestira se već od rođenja te dovodi do smrti unutar nekoliko tjedana, ako se kirurški ne korigira.
Pridruženi simptomi: psihička obamrlost, neurološki deficit, često i druge kongenitalne malformacije.
Pretrage: ultrazvuk jetre.

Ehinokokoza

Obilježja: obično žutica slabog intenziteta.
Uzrok: opstrukcija žučnih puteva od strane ehinokokne ciste.
Trajanje: kronično s razdobljima djelomičnog povlačenja, koji se izmjenjuju s razdobljima pogoršanja.
Pridruženi simptomi: često nijedan, katkad osjećaj napuhnutosti i težine u području jetre.
Pretrage: ultrazvuk jetre, pretrage krvi (krvna slika, Ghedinijeva reakcija).

Malarija (hemoglobinurična groznica)

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta, od blage do vrlo intenzivne u slučaju hemolitičke krize.
Uzrok: masivna destrukcija (hemoliza) eritrocita.
Trajanje: nastaje obično jedan do pet sati od uzimanja kinina; ako ne završi kao smrtni slučaj, do regresije dolazi za nekoliko dana; učestali su recidivi.
Pridruženi simptomi: visoka temperatura (40 ºC) s tresavicom, lumbalni bolovi, povraćanje žuči, bljedilo kože, proljev s tamnom stolicom, povećanje slezene.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, bilirubin, traženje uzročnika malarije).

Žuta groznica

Obilježja: vrlo intenzivna žutica.
Uzrok: hemolitička kriza udružena s teškom jetrenom insuficijencijom.
Trajanje: nekoliko dana (smrtni ishod u 30 do 40 posto slučajeva).
Pridruženi simptomi: visoka temperatura, glavobolja, difuzni lumbalni, mišićni i zglobni bolovi, lice vrlo crveno, sa zacrvenjenim očima i fiksiranim pogledom, pad arterijskog tlaka, povećanje jetre.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, bilirubinemija, transaminaze, ureja, traženje protutijela protiv virusa žute groznice); pretrage mokraće; biopsija jetre.

Hepatalna (jetrena) amebijaza

Obilježja: obično vrlo blaga žutica (subikterus).
Uzrok: hepatalna kongestija i / ili opstrukcija žučnih puteva.
Trajanje: nekoliko tjedana.
Pridruženi simptomi: bolovi u području jetre, vrućica različite visine, bljedilo kože, povećana jetra.
Pretrage: pretraga fecesa (traženje amebe).

Transfuzijska reakcija

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta, najčešće umjerenog.
Uzrok: destrukcija (hemoliza) eritrocita.
Trajanje: nekoliko dana.
Pridruženi simptomi: visoka temperatura s groznicom, difuzni lumbalni, mišićni i zglobni bolovi.
Pretrage: kontrola krvne grupe pacijenta i transfundirane krvi.

Teške opekline (II. - III. stupanj)

Obilježja: žutica umjerenog intenziteta.
Uzrok: destrukcija (hemoliza) eritrocita.
Trajanje: nekoliko dana ili tjedana.
Pridruženi simptomi: vrućica, dehidracija, bljedilo kože, psihička obamrlost.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, ureja, glukoza, kreatinin, mokraćna kiselina, elektroliti, transaminaze); pretrage mokraće.

Hemokromatoza

Obilježja: brončana boja kože.
Uzrok: jetrena insuficijencija tipa ciroze.
Trajanje: kronično (nekoliko mjeseci ili godina).
Pridruženi simptomi: dijabetes (povišena razina glukoze u krvi), smanjenje teka s mršavljenjem, anemija, ascites (izlijevanje tekućine u abdomen), edemi donjih udova.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, transaminaze, bilirubin, gama-GT, alkalna fosfataza, željezo u krvi, proteinogram, protrombinsko vrijeme); biopsija jetre; ultrazvuk jetre.

Uremija; bubrežna insuficijencija

Obilježja: žutica varijabilnog intenziteta, obično žuto-zemljane boje.
Uzrok: destrukcija (hemoliza) eritrocita.
Trajanje: kronično.
Pridruženi simptomi: anemija, psihička obamrlost, amonijakalni zadah, povraćanje i mučnina, arterijska hipertenzija, otežano disanje, kardiocirkulatorna dekompenzacija, difuzni kožni edemi.
Pretrage: pretrage krvi (krvna slika, ureja, kreatinin, mokraćna kiselina, fosfati, kalcij, elektroliti, klirens); pretrage mokraće; ultrazvuk bubrega.
Datum objave članka: 1. 10. 2008.